شرق‌شناس اروپايى ، بر اين باور است كه روى آوردن پيشوايان شيعهء اماميه به گوشه‌گيرى و آرامش سياسى ، باعث شد عموم شيعيان ، بخصوص شيعيان كيسانى ، زيديه را تأييد كنند . « 1 » امام جعفر صادق عليه السّلام در دوره خلفاى اموى ( هشام ، وليد ، ابراهيم و مروان بن محمد ) رنج و محنت‌هاى فراوانى تحمل كرد . اين خلفاى اموى ، وابستگان به اهل بيت حضرتش را به طرز ناگوارى به قتل رساندند . آن بزرگوار دچار شديدترين امتحان‌ها شد و در برابر تمامى محنت‌ها و سختىها و فشارها و اهانت‌ها شكيبايى پيشه نمود . « 2 » ازاين‌رو ، آن حضرت تصميم گرفت صرفا به علم روى آورد و همانند آنچه عموزادگانش ، محمد نفس زكيه و برادرش ابراهيم بن عبد اللّه كردند ، خود را سرگرم دعوت به خلافت نكند و رهبرى پيروانش را براى پايان دادن به قدرت امويان و عباسيان به دست نگيرد . ازاين‌رو ، ما نام او را در هيچ يك از رويدادهاى سياسى آن دوران نمىبينيم ، مگر در مواردى كه براى كشته شدن كسى از خويشانش اظهار ناراحتى و اندوه كرده باشد . صرف‌نظر از اين‌كه علت كناره‌گيرى او از رياست و حكومت ، به گونه‌اى كه اماميه مىگويند فشارها و سخت‌گيرىهاى بسيار بر آن حضرت بوده ، يا آن‌گونه كه عموم مسلمانان بر اين باورند كه علاقه وى در علم ، همچون ديگر بزرگان علمى بوده ، در هر حال ، آن جناب همهء عمر خود را در علم و عبادت « 3 » سپرى كرد . « 4 »

--> - زمان را تأييد نكرده‌اند ، مگر اين‌كه اشاره امام را با مسامحه در تعبير فقط در تأييد قيام زيد بدانيم ، از آن‌جا كه منابع شيعى دو گونه روايت راجع به زيد بن على آورده‌اند كه بخش اعظم آن ، قيام زيد بن على را تأييد مىكند و زيد را از مدعيان امامت نمىداند . ( ر . ك . حسين كريمان ، سيره و قيام زيد بن على ، ص 48 - 58 / نورى حاتم ، زيد بن على و مشروعية الثورة عند اهل البيت ، ص 191 - 204 ) . اما زيديه معتقدند زيد بن على آراى فقهى خاص خود را داشته و به امامت خويش دعوت مىكرده است . ر . ك . الامام زيد ، محمد ابو زهره ، ص 67 - 68 ( مترجم ) ( 1 ) . رونلدسن ، عقيدة الشيعه ، ص 130 . ( 2 ) . نشار ، نشأة الفكر الفلسفى فى الاسلام ، ص 214 . ( 3 ) . اگر سياست را فقط قيام و جنگ مسلحانه فرض كنيم ، نظر نويسنده و شهرستانى را كه مىگويد : امام هرگز متعرض خلافت نشدند ، بايد پذيرفت . در واقع ، قيام نظامى رفتار سياسى علويان زيدى بود كه به دلايلى ، كه در اين كتاب مشروحا ذكر شده ، غالبا به شكست مىانجاميد . امام صادق انديشه‌ها و -